Οι Μύλοι είναι ένα διπλανό μικρό χωριουδάκι με πολλά νερά να τρέχουν (φωτο), κάτω από τα πλατάνια, πήρε το όνομά του από τους πολλούς νερόμυλους για το άλεσμα των δημητριακών. Ένα μικρό αναψυκτήριο τα ‘’ Υψέλια’’(λινκ) όπου μπορεί κανείς να απολαύσει γαλήνη και μεζέδες.(20 λεπτά). Επίσης να αγοράσει ντόπιο μέλι, γύρη και πρόπολη. Από αυτό το σημείο μπορεί κάποιος να συνεχίσει από μονοπάτι προς την ρεματιά και να δει τους νερόμυλους
Συνεχίζοντας από τους Μύλους , περνάς μπρος από την είσοδο του ορύγματος 200μ (φωτο με λινκ) και φτάνεις στην κατάφυτη από πλατάνια ρεματιά , όπου βρίσκονται οι δυο αρχαϊκοί κούροι ύψους 4,0 μ( 6ος αιώνας π,Χ) στην θέση, όπου λειτουργούσαν τα αρχαία λατομεία μαρμάρου(7ος-6ος π,Χ). Η συμβολή των Ναξίων τεχνιτών στην μεγάλη ελληνική αρχιτεκτονική και πλαστική τέχνη ξεκίνησε από αυτόν τον τόπο. Εκεί λειτουργούσε και το Ιερό των Πηγών μέσα σε αυτή την ειδυλλιακή τοποθεσία, απ΄ οπου αναβλύζει το νερό της Πηγής του Φλεριού και αρδεύει όλη την Κοιλάδα των Μελάνων. Η λατομική δραστηριότητα συνεχίζεται ακόμη και σήμερα στην ευρύτερη περιοχή
Οι Άγιοι Απόστολοι είναι το μεγαλύτερο χωριό της κοινότητας Μελάνων και βρίσκεται στην απέναντι πλευρά της κοιλάδας. Είναι ένα χωριό ζωντανό και ένα σημείο γνωστό για το καλό παραδοσιακό φαγητό, που προσφέρεται από τις τρεις ταβέρνες που λειτουργούν σερβίροντας αυθεντικά ναξιώτικα προιοντα.(λινκ) Στη διαδρομή μέσω της κοιλάδας περνάς από την περιοχή Ντε Μαρί με τα παλιά μηχανικά ελαιοτριβεία και την τεράστια κακοποιημένη βυζαντινή στέρνα (φωτο). Η πρόσβαση στο βυζαντινό εκκλησάκι του Άη –Γιώργη είναι πιο εύκολη και πιο σύντομη από τους Αγίους Αποστόλους.
Πρόκειται για το θέρετρο του τάγματος των Ιησουτών καλογέρων που βρίσκεται μεταξύ Μελάνων και Ποταμιάς. Χτίστηκε ανάμεσα στα 1679-1681 από τον Robert Soulger, Γάλλο ηγούμενο, στα ερείπια ενός δουκικού παλατιού με το όνομα «Καλαμίτζια» Το κτίριο είναι διώροφο με στοιχεία γαλλικού μπαρόκ στην αρχιτεκτονική του, με βοηθητικούς χώρους γύρω του και έναν μεγάλο περιστεριώνα. Περιβαλλόνταν από κήπους και περιβόλια, που έφταναν μέχρι τα χωριά των Μελάνων και της Ποταμιάς. Δυστυχώς βρίσκεται σε ερειπιώδη κατάσταση και δεν είναι ασφαλής η επίσκεψη των εσωτερικών του χώρων.
Πρώτη αναφορά της γίνεται σε έγγραφα του 17ου αιώνα, πρόκειται για βυζαντινό μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία με ναό σταυροειδή εγγεγραμένο με τρούλλο. Διασώζονται σπαράγματα αγιογραφιών και ένα συγκρότημα κελλιών.